Achillespeesklachten: Preventie en Behandeling door de Podotherapeut

De achillespees is de sterkste en dikste pees in het menselijk lichaam, maar tegelijkertijd een van de meest kwetsbare. Achillespeesklachten behoren tot de meest voorkomende sportblessures en treffen jaarlijks naar schatting 150.000 Nederlanders. Niet alleen sporters worden getroffen: ook mensen met een overwegend zittend bestaan kunnen achillespeesproblemen ontwikkelen.

Achillespeesklachten varieren van milde stijfheid en pijn bij het opstaan tot ernstige, chronische tendinopathie die het dagelijks functioneren ernstig belemmert. De podotherapeut speelt een cruciale rol in de diagnostiek, behandeling en preventie van achillespeesklachten, met een multidisciplinaire aanpak die steunzolen, oefentherapie en geavanceerde behandeltechnieken zoals shockwave therapie omvat.

In dit artikel bespreken we de anatomie van de achillespees, de oorzaken en risicofactoren van achillespeesklachten, de verschillende behandelmethoden en hoe de podotherapeut u kan helpen bij het herstel en de preventie van deze vervelende aandoening.

Anatomie van de achillespees

De achillespees (tendo calcaneus) verbindt de kuitspieren (musculus gastrocnemius en musculus soleus) met het hielbeen (calcaneus). De pees is gemiddeld 15 centimeter lang en kan krachten tot 12 keer het lichaamsgewicht weerstaan tijdens het hardlopen. Ondanks deze indrukwekkende sterkte is de achillespees relatief slecht doorbloed, met name in het middengedeelte, ongeveer 2 tot 6 centimeter boven de aanhechting op het hielbeen.

Dit slecht doorbloede gebied, ook wel de "watershed zone" genoemd, is het meest kwetsbare deel van de pees en de plek waar de meeste klachten en scheuren optreden. De beperkte bloedvoorziening maakt dat het herstel van beschadigingen in dit gebied langzamer verloopt dan in andere delen van het lichaam.

Soorten achillespeesklachten

Achillespeesklachten worden onderverdeeld in twee hoofdcategorieen, afhankelijk van de locatie van de klachten:

Midportion tendinopathie

De meest voorkomende vorm, waarbij de klachten zich bevinden in het middengedeelte van de pees, 2 tot 6 centimeter boven het hielbeen. Deze vorm komt het vaakst voor bij hardlopers en recreatieve sporters tussen de 35 en 55 jaar. Kenmerkend zijn een spilvormige verdikking van de pees en ochtendstijfheid.

Insertie tendinopathie

Hierbij bevinden de klachten zich ter hoogte van de aanhechting van de pees op het hielbeen. Deze vorm wordt geassocieerd met botuitgroeiingen (osteofyten) op het hielbeen, ook wel de "ziekte van Haglund" genoemd. Insertie tendinopathie komt vaker voor bij oudere patienten en mensen met overgewicht.

Oorzaken en risicofactoren

Achillespeesklachten ontstaan doorgaans door een combinatie van overbelasting en predisponerende factoren. De belangrijkste oorzaken en risicofactoren zijn:

Overbelasting

De meest voorkomende oorzaak is een te snelle toename van trainingsintensiteit, -duur of -frequentie. Bij hardlopers ontstaan achillespeesklachten vaak wanneer de weekkilometers met meer dan 10% per week worden verhoogd. Ook een plotselinge overgang van vlak naar heuvelachtig terrein of van zachte naar harde ondergrond kan problemen veroorzaken.

Biomechanische factoren

Overmatige pronatie (naar binnen kantelen van de voet) is een belangrijke biomechanische risicofactor. Door de pronatie wordt de achillespees bij elke stap als het ware "uitgewrongen", wat leidt tot irritatie en schade. Een biomechanische analyse door de podotherapeut kan vaststellen of pronatie een rol speelt bij uw klachten.

Leeftijd en geslacht

De kwaliteit van de peesstructuur neemt af met de leeftijd. Vanaf 35 jaar vermindert de elasticiteit en het regeneratievermogen van de pees. Mannen worden vaker getroffen dan vrouwen, met een verhouding van ongeveer 6:1 bij sportgerelateerde achillespeesklachten.

Overige risicofactoren

• Overgewicht verhoogt de belasting op de achillespees bij elke stap
• Verkorte kuitspieren beperken de beweeglijkheid van de enkel
• Bepaalde medicijnen zoals fluoroquinolonen (antibiotica) en statinen
• Diabetes mellitus en hoge cholesterol beinvloeden de peeskwaliteit
• Ongeschikt schoeisel met onvoldoende demping of steun

Symptomen herkennen

Achillespeesklachten ontwikkelen zich doorgaans geleidelijk. In het begin zijn de klachten mild en treden ze alleen op bij intensieve activiteit. Naarmate de aandoening vordert, worden de klachten ernstiger en treden ze ook op bij dagelijkse activiteiten.

• Ochtendstijfheid: stijfheid en pijn bij de eerste stappen na het opstaan, die na enkele minuten afneemt. Dit is vaak het eerste symptoom.
• Aanlooppijn: pijn bij het begin van een activiteit die vermindert na het opwarmen, maar terugkeert na de activiteit.
• Zwelling: verdikking en zwelling van de achillespees, soms met warmte en roodheid.
• Pijn bij palpatie: gevoeligheid en pijn bij het aanraken van de achillespees.
• Crepitatie: een krakend gevoel bij het bewegen van de enkel, veroorzaakt door verdikking van de peesschede.
• Verminderde kracht: moeite met op de tenen staan of afzetten bij het lopen en traplopen.

Let op: bij een plotselinge, heftige pijn in de achillespees, het gevoel dat er iets knapte en onvermogen om op de tenen te staan, kan er sprake zijn van een achillespeesruptuur. Dit is een medisch spoedgeval waarvoor u direct naar de huisarts of spoedeisende hulp moet gaan.

Diagnose door de podotherapeut

De podotherapeut stelt de diagnose achillestendinopathie op basis van een uitgebreid onderzoek. Dit begint met een anamnese, waarbij de podotherapeut vraagt naar de aard van de klachten, sportactiviteiten, schoeisel en relevante medische voorgeschiedenis.

Het lichamelijk onderzoek omvat palpatie van de achillespees, krachtmetingen, en specifieke provocatietests. De podotherapeut beoordeelt ook de voetstand, de beweeglijkheid van de enkel en het looppatroon. Een loopanalyse met drukmetingen kan waardevolle informatie opleveren over de biomechanische factoren die aan de klachten bijdragen.

Bij vermoeden van structurele schade kan de podotherapeut een echografie aanvragen om de staat van de pees te beoordelen. Een echografie kan verdikkingen, scheurtjes en verkalkingen in de pees visualiseren en is het eerste keuze beeldvormend onderzoek bij achillespeesklachten.

Excentrische oefeningen: de hoeksteen van de behandeling

Excentrische oefentherapie is de gouden standaard in de behandeling van achillestendinopathie. Bij excentrische oefeningen wordt de kuitspier actief verlengd onder belasting. Dit stimuleert de peesstructuur om sterker te worden en bevordert het herstelproces.

Het Alfredson-protocol

Het meest onderzochte en toegepaste protocol is het Alfredson-protocol, vernoemd naar de Zweedse orthopeed Hakan Alfredson. Dit protocol omvat:

• Sta met de voorvoeten op een traptreetje of opstapje
• Ga op de tenen staan (met beide benen)
• Til het gezonde been op en laat u langzaam zakken op het aangedane been
• Herhaal dit 3 sets van 15 herhalingen, 2 keer per dag
• Voer de oefening uit met gestrekt en met gebogen knie (totaal 6 sets per dag)

Het protocol wordt gedurende minimaal 12 weken gevolgd. Onderzoek toont aan dat 89% van de patienten die het protocol consequent uitvoeren een significante verbetering ervaart. Het is normaal dat de oefeningen in het begin enig ongemak veroorzaken, maar de pijn mag niet erger worden dan een 5 op een schaal van 10.

Steunzolen en orthesen

Op maat gemaakte steunzolen zijn een belangrijk onderdeel van de behandeling van achillespeesklachten. De podotherapeut kan steunzolen vervaardigen die specifiek zijn afgestemd op uw voetproblematiek.

Hielverhoging

Een steunzool met hielverhoging (5-10 mm) vermindert de spanning op de achillespees door de hoek van de enkel aan te passen. Dit geeft de pees meer rust en bevordert het herstel. Bij circa 74% van de patienten leidt het dragen van steunzolen met hielverhoging tot een significante vermindering van de pijnklachten.

Pronatiecorrectie

Bij overmatige pronatie corrigeert de steunzool de voetstand, waardoor de "uitwringende" kracht op de achillespees wordt verminderd. De podotherapeut bepaalt aan de hand van een biomechanisch onderzoek en een drukmeting de optimale correctie voor uw situatie.

Shockwave therapie

Extracorporele Shockwave Therapie (ESWT) is een effectieve behandeling bij chronische achillestendinopathie die onvoldoende reageert op oefentherapie. Bij deze behandeling worden gefocusseerde geluidsgolven gericht op het aangedane weefsel.

De schokgolven stimuleren de doorbloeding, bevorderen de vorming van nieuwe bloedvaten (neovascularisatie) en activeren het natuurlijke herstelproces van het lichaam. Een behandelcyclus bestaat doorgaans uit 3 tot 5 sessies met tussenpozen van 1 tot 2 weken.

Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat shockwave therapie effectief is bij 60-80% van de patienten met chronische achillestendinopathie. De behandeling wordt met name aanbevolen wanneer excentrische oefentherapie na 3 maanden onvoldoende resultaat heeft opgeleverd.

Preventie

Het voorkomen van achillespeesklachten is beter dan genezen. De volgende maatregelen verlagen het risico aanzienlijk:

• Geleidelijke opbouw: verhoog de trainingsbelasting met maximaal 10% per week. Geef uw achillespees de tijd om zich aan te passen aan nieuwe belastingen.
• Adequaat schoeisel: draag sportschoenen met voldoende demping en ondersteuning. Vervang hardloopschoenen na 800-1000 kilometer.
• Regelmatig stretchen: rek de kuitspieren regelmatig, met name voor en na het sporten. Houd elke stretch minimaal 30 seconden vast.
• Krachttraining: versterk de kuitspieren met excentrische en concentrische oefeningen, ook preventief.
• Variatie in ondergrond: wissel af tussen harde en zachte ondergronden bij het hardlopen.
• Gezond gewicht: overgewicht verhoogt de belasting op de achillespees bij elke stap.
• Opwarmen: begin elke training met een adequate opwarming van minimaal 10 minuten.

Veelgestelde vragen

Conclusie

Achillespeesklachten zijn een veelvoorkomend probleem dat zowel sporters als niet-sporters treft. De aandoening is goed behandelbaar, mits er tijdig wordt ingegrepen en de behandeling consequent wordt gevolgd. Excentrische oefentherapie vormt de hoeksteen van de behandeling en leidt bij 89% van de patienten tot een significante verbetering.

De podotherapeut speelt een centrale rol in de diagnostiek en behandeling van achillespeesklachten. Met een combinatie van biomechanische analyse, op maat gemaakte steunzolen, oefentherapie en indien nodig shockwave therapie biedt de podotherapeut een compleet behandelpalet. Preventie is minstens zo belangrijk: door geleidelijke opbouw van trainingsbelasting, adequaat schoeisel en regelmatig stretchen kunt u achillespeesklachten effectief voorkomen.

Heeft u last van uw achillespees? Wacht niet tot de klachten chronisch worden. Hoe eerder u een podotherapeut raadpleegt, hoe sneller het herstel.

Vind een podotherapeut bij u in de buurt voor deskundige hulp bij uw achillespeesklachten.